Unbanked & Underbanked: Betekenis en Verschil

Wat is de definitie van Unbanked?

De term ‘unbanked’, vaak in het Engels gebruikt, beschrijft een wereldwijd probleem van financiële uitsluiting dat ook in België en Europa relevant is. Simpel gezegd, unbanked zijn betekent dat een persoon geen enkele relatie heeft met een traditionele bank of financiële instelling. Deze personen hebben geen toegang tot een basiszichtrekening om geld te ontvangen, te bewaren of over te schrijven. Alle financiële transacties in hun leven, van het ontvangen van loon tot het betalen van rekeningen, gebeuren volledig in contant geld (cash). Ze staan letterlijk buiten het formele financiële systeem.

Wat is de definitie van Underbanked?

De term ‘underbanked’ beschrijft een iets andere, maar even kwetsbare situatie. Een underbanked persoon heeft wel een basisbankrekening, maar heeft onvoldoende toegang tot andere essentiële financiële producten en diensten. Denk hierbij aan leningen, een kredietkaart, of verzekeringen. Hoewel ze een rekening hebben om hun loon op te ontvangen, zijn ze voor andere financiële noden vaak aangewezen op dure alternatieven. Voorbeelden hiervan zijn flitskredieten met hoge rentes, wisselkantoren die aanzienlijke kosten aanrekenen, of bepaalde prepaid diensten die niet helpen bij het opbouwen van een kredietgeschiedenis. Ook het gebrek aan toegang tot kredietkaarten dwingt hen soms tot minder gunstige alternatieven voor traditionele kredietkaarten. Hierdoor blijven ze financieel kwetsbaar, ondanks dat ze technisch gezien ‘in’ het banksysteem zitten.

Het verschil tussen Unbanked en Underbanked

Hoewel de termen soms door elkaar worden gebruikt, is het essentieel om het onderscheid te begrijpen. De overgang van unbanked naar underbanked is vaak een eerste, cruciale stap richting volledige financiële inclusie. Hieronder zie je de belangrijkste verschillen naast elkaar.

Waarom hebben mensen geen of beperkte toegang tot banken?

De redenen voor financiële uitsluiting zijn complex en divers. Het is zelden een bewuste keuze, maar eerder het gevolg van een combinatie van barrières die de toegang tot het banksysteem bemoeilijken. In 2026 zijn dit nog steeds de meest voorkomende oorzaken:

💰 Kosten

Veel traditionele banken rekenen hoge maandelijkse kosten voor het aanhouden van een rekening, zeker als je niet aan een minimumsaldo voldoet. Voor mensen met een laag of onregelmatig inkomen is dit een onoverkomelijke drempel.

🤨 Wantrouwen

Eerdere bankencrises en een algemeen gebrek aan vertrouwen in grote financiële instellingen zorgen ervoor dat sommige mensen het systeem liever volledig vermijden. Ze bewaren hun geld liever ‘onder de matras’.

📍 Locatie

Vooral in landelijke gebieden of ontwikkelingslanden is de fysieke afstand tot een bankkantoor een groot probleem. Het sluiten van lokale kantoren in de afgelopen jaren heeft dit probleem in Europa verder versterkt.

📄 Documentatie (KYC)

Banken zijn door ‘Know Your Customer’ (KYC) regels verplicht om de identiteit van hun klanten te verifiëren. Wie niet over de juiste identiteitspapieren of een vast adres beschikt (zoals daklozen, migranten of vluchtelingen), kan geen rekening openen.

📊 Kredietgeschiedenis

Een negatieve registratie op de zwarte lijst van de Nationale Bank van België (NBB) blokkeert niet alleen de toegang tot krediet, maar kan er ook voor zorgen dat banken terughoudend zijn om zelfs een basisrekening aan te bieden.

De gevolgen van financiële uitsluiting

Niet kunnen deelnemen aan het formele financiële systeem heeft verstrekkende en vaak dure gevolgen voor het dagelijkse leven. Het is meer dan een ongemak; het creëert een vicieuze cirkel van financiële kwetsbaarheid.

• Moeilijk sparen: Zonder bankrekening is het bijna onmogelijk om een financiële buffer op te bouwen voor onverwachte uitgaven. Contant geld geeft men sneller uit en brengt geen rente op.
• Hogere kosten: Zoals hierboven vermeld, leidt het gebruik van alternatieve diensten tot hogere transactiekosten, wat direct ten koste gaat van het besteedbaar inkomen.
• Problemen met inkomsten: Steeds meer werkgevers en overheidsinstanties (voor uitkeringen) betalen uitsluitend digitaal uit. Zonder rekening is het ontvangen van loon of steun een administratieve nachtmerrie.
• Veiligheidsrisico’s: Het thuis bewaren van grote hoeveelheden cash geld brengt een aanzienlijk risico op diefstal of verlies met zich mee.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Wat betekent ‘debanked’ zijn?

‘Debanked’ zijn is weer een andere situatie. Dit verwijst naar personen of bedrijven wiens bankrekening onvrijwillig werd afgesloten door de bank zelf. De redenen hiervoor zijn vaak gelinkt aan risicobeheer (bv. verdenking van fraude), het niet naleven van compliance-regels, of soms zelfs politieke redenen. In tegenstelling tot ‘unbanked’ had een ‘debanked’ persoon dus wel toegang, maar is die hem of haar ontnomen.

Is underbanked zijn hetzelfde als armoede?

Niet noodzakelijk, al is er een sterke correlatie. Armoede is een belangrijke oorzaak van financiële uitsluiting. Echter, ook mensen met een stabiel inkomen kunnen ‘underbanked’ zijn. Dit kan bijvoorbeeld komen door een slechte kredietscore uit het verleden die hen de toegang tot leningen ontzegt, of door een gebrek aan toegang tot of kennis van moderne digitale middelen om hun financiën te beheren.

Hoe kunnen fintech en crypto helpen bij unbanked personen?

Fintech (financiële technologie) en in zekere mate crypto bieden veelbelovende oplossingen. Mobiele bankapps en neobanken verlagen de drempel aanzienlijk. Ze vereisen vaak geen fysiek kantoorbezoek, hebben een eenvoudigere aanmeldprocedure en brengen lagere kosten met zich mee. Diensten voor online bankieren kunnen zo toegang bieden aan miljoenen mensen. Gedecentraliseerde financiën (DeFi) op de blockchain gaan nog een stap verder door financiële diensten aan te bieden zonder tussenkomst van een traditionele bank, al is de complexiteit hier voorlopig nog een grote drempel voor de gemiddelde gebruiker.